Frilanser sifatida qonuniy ishlash: 2026-yilda o‘zini o‘zi band qilish tartibi

2026-yilda frilanser uchun nima o‘zgardi?

Uch narsa bir vaqtda o‘zgardi va uchalasi ham 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirdi. Internetdagi ko‘p qo‘llanmalar hali 2025-yilgi tartibni yozib turibdi, shuning uchun eski va yangi holatni yonma-yon qo‘ydik.

Asos: PF-50-son Farmon (19.03.2025), PQ-247-son qaror (12.08.2025), O‘RQ-1108-son Qonun (25.12.2025), PQ-49-son qaror (05.02.2026).

Ro‘yxat qisqarishining katta qismi frilanserlarga emas, sartaroshlik, avtomobil ta’mirlash va bozorda savdo qilish kabi turlarga tegdi. Soliq qo‘mitasi 2025-yil 19-dekabrdagi eslatmasida chiqarilgan faoliyat bilan shug‘ullanayotganlarga faoliyat turini o‘zgartirishni yoki YaTT sifatida ro‘yxatdan o‘tishni tavsiya qilgan. Soliq qo‘mitasi eslatmasi.

Sizning kasbingiz 72 talik ro‘yxatda bormi?

Raqamli kasblarning aksariyati ro‘yxatda qolgan. Quyidagi jadval PF-50-son Farmonning 2-ilovasi bo‘yicha tuzildi: har bir kasb yonida u kiradigan band raqami ko‘rsatilgan, ilovada faoliyat turini tanlayotganda shu band nomini qidirasiz.

Manba: PF-50-son Farmon, 2-ilova; chiqarilgan turlar — Gazeta.uz, 27.03.2025. To‘liq ro‘yxat: gov.uz.

Kontent bilan ishlaydiganlar uchun eng muhim farq shu jadvalda: montaj qolgan, suratga olish chiqqan; SMM qolgan, kopirayting chiqqan. Sahifa yurituvchi SMM mutaxassisi post matnini ham yozadi, lekin uning faoliyat turi 34-band bo‘ladi. Faqat matn yozib sotadigan kopirayter esa bu ro‘yxat bo‘yicha rasmiylasha olmaydi.

Ro‘yxatda alohida nomlanmagan kasblar ham bor. UI/UX dizayner, tarjimon va prompt-muhandis degan nomlar 72 ta band ichida uchramaydi; UI/UX uchun eng yaqin tur — 31-banddagi veb-dizayner. Bunday holatda bandni o‘zingizcha taxmin qilmang: ilovadagi ro‘yxatni oching va shubha qolsa, soliq organidan so‘rang.

Kasbingiz chiqarilgan bo‘lsa, YaTTga o‘tishdan tashqari yana bir yo‘l bor — ro‘yxatda qolgan qo‘shni kasbga kengayish. Kopirayter uchun bu SMM (34-band): matn yozish ko‘nikmasi ustiga sahifa yuritish va targetingni qo‘shadi. Suratga oluvchi uchun esa montaj va dizayn (31-band). Darslinker’da shu yo‘nalishlardagi SMM kurslarini va dizayn kurslarini narxi va formati bo‘yicha solishtirish mumkin.

“Soliq” ilovasida qanday ro‘yxatdan o‘tiladi?

Ro‘yxatdan o‘tish xabardor qilish tartibida ishlaydi: ariza ko‘rib chiqilishini kutmaysiz, ma’lumotnoma shu zahoti shakllanadi. Rasmiy qo‘llanmadagi qadamlar quyidagicha. gov.uz qo‘llanmasi.

1. “Soliq” mobil ilovasini o‘rnating va “O‘zini o‘zi band qilish” bo‘limini oching.
2. JShShIR (pasportdagi 14 xonali raqam) ni kiriting yoki elektron raqamli imzo (ERI) bilan kiring.
3. Telefon raqamingizni kiriting va SMS orqali kelgan kodni tasdiqlang.
4. Faoliyat turini tanlang. Bir nechtasini belgilash mumkin — masalan, 31 va 34-bandlarni birga.
5. Faoliyat yuritadigan tuman yoki shaharni tanlang.
6. Ma’lumotlarni tekshirib, “Ro‘yxatdan o‘tish” tugmasini bosing.
7. QR-kodli ma’lumotnomani yuklab oling. U muddatsiz beriladi.

Ilovadan tashqari soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti va my.gov.uz portali orqali ham ro‘yxatdan o‘tish mumkin. Faoliyatni to‘xtatmoqchi bo‘lsangiz, xuddi shu ilova yoki kabinet orqali bildirishnoma yuborasiz. Nizom, 8 va 17-bandlar.

Bitta cheklovni oldindan biling: o‘zini o‘zi band qilgan shaxs yollanma xodim ololmaydi. Yordamchi montajchi yoki ikkinchi dizayner yollaydigan bo‘lsangiz, bu maqom to‘g‘ri kelmaydi — YaTT yoki MChJ haqida o‘ylash kerak.

Qancha soliq to‘lanadi?

Soliq kodeksining 467-moddasiga ko‘ra o‘zini o‘zi band qilgan shaxs aylanmadan 1% to‘laydi. Stavka yillik daromad 1 mlrd so‘mdan oshmaguncha amal qiladi — bu oyiga o‘rtacha 83 mln so‘mdan ortiq tushum degani. Chegaradan oshgan frilanser YaTT uchun belgilangan soliqlarga o‘tadi. PQ-247-son qarorga ko‘ra 1 foizli tartib 2030-yil 31-dekabrgacha belgilangan.

Shartli misol. SMM mutaxassisi uchta sahifa yuritib, oyiga 8 mln so‘m oladi. Yillik tushum 96 mln so‘m, undan 1% — 960 ming so‘m. Ixtiyoriy ijtimoiy soliq (440 ming so‘m) ham to‘lansa, yillik jami 1,4 mln so‘m chiqadi. 2025-yilgi tartibda shu 96 mln so‘m soliqdan ozod bo‘lar edi — imtiyoz bekor bo‘lgani aynan shunday daromaddagi frilanserga seziladi.

Soliqni kim hisoblashi pulni kimdan olganingizga bog‘liq:

• Mijoz — kompaniya (yuridik shaxs). Kompaniya soliq agenti hisoblanadi: 1 foizni to‘lov manbaida o‘zi ushlab qoladi va hisobotni ham o‘zi topshiradi (Soliq kodeksi, 465 va 470-moddalar). Siz esa xizmat uchun hisobvaraq-faktura rasmiylashtirasiz (47-modda).
• To‘lov raqamli platforma orqali keladi. Platformani yurituvchi to‘lov tashkiloti soliq agenti bo‘ladi va soliqni o‘zi hisoblaydi.
• Mijoz — jismoniy shaxs yoki xorijiy buyurtmachi. Kartaga o‘tkazma yoki chet eldan kelgan tushumdan 1 foiz qanday to‘lanishi bo‘yicha ochiq rasmiy tushuntirish topilmadi. Bu holatda soliq organidan yozma javob olgan ma’qul.

Yana bir talab — elektron to‘lov qabul qilish uchun maxsus QR-kod. Spot.uz ma’lumotiga ko‘ra u YaTT va o‘zini o‘zi band qilganlar uchun 2026-yildan majburiy, yo‘qligi uchun Soliq kodeksining 221-moddasi bo‘yicha 5 mln so‘m jarima ko‘zda tutilgan; hozircha bunday kodni faqat Paynet’ning “Xolis” xizmati beradi. Spot.uz, 19.01.2026.

Ijtimoiy soliq to‘lash kerakmi?

Hozircha bu sizning tanlovingiz. Soliq kodeksining 408-moddasiga ko‘ra o‘zini o‘zi band qilgan shaxs yiliga 1 BHM to‘lasa, shu yil mehnat stajiga qo‘shiladi. BHM 2026-yil 1-sentabrdan 440 ming so‘m, ya’ni oyiga taxminan 36,7 ming so‘m. Gazeta.uz, 03.08.2026.

Solishtirish uchun: YaTT xuddi shu ijtimoiy soliqni har oy kamida 1 BHM miqdorida to‘laydi — yiliga 5,28 mln so‘m, o‘n ikki barobar ko‘p. Kopirayter yoki repetitor YaTTga o‘tayotganda hisobga oladigan asosiy xarajat shu.

Bu tartib o‘zgarishi mumkin. Iqtisodiyot va moliya vazirligi e’lon qilgan Prezident farmoni loyihasida 2027-yil 1-yanvardan o‘zini o‘zi band qilganlar uchun 1 BHM ijtimoiy soliqni majburiy qilish taklif etilgan. Loyiha 2026-yil 30-sentabrgacha jamoatchilik muhokamasida turdi; 10-oktabr holatiga ko‘ra qabul qilingani haqida rasmiy xabar topilmadi. Spot.uz, 15.09.2026.

Ishlab turib yoki o‘qib turib ham rasmiylashsa bo‘ladimi?

2026-yil 5-fevraldan bo‘ladi. PQ-49-son qaror bilan kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra mehnat shartnomasi bo‘yicha ishlayotgan shaxs bir vaqtda ruxsat etilgan faoliyat turi bo‘yicha o‘zini o‘zi band qilgan sifatida ro‘yxatdan o‘tishi mumkin. Davlat fuqarolik xizmatchilari bundan mustasno. Buxgalter.uz sharhi, 06.04.2026.

Amalda bu shuni anglatadi: bankda operator bo‘lib ishlab, kechqurun logotip chizadigan dizayner yoki kursda o‘qib yurib birinchi sahifasini yurita boshlagan SMM o‘quvchisi daromadini yashirmasdan rasmiylashtira oladi.

Cheklov ham bor: o‘zini o‘zi band qilgan shaxs shu faoliyat yo‘nalishi bo‘yicha ish beruvchiga ega bo‘la olmaydi. Kompaniyada frontend dasturchi bo‘lib ishlab, o‘sha kompaniyaga yoki xuddi shu xizmatni tashqariga “o‘zini o‘zi band” sifatida sotish soliq organida savol tug‘dirishi mumkin. Asosiy ishingiz va frilans xizmatingiz qanchalik o‘xshash bo‘lsa, oldindan aniqlashtirish shunchalik zarur.

Rasmiylashishdan oldin nimani tekshirib olish kerak?

1. Xizmatingiz 72 talik ro‘yxatdagi qaysi bandga to‘g‘ri kelishini ilovada ko‘ring. Shartnomadagi xizmat nomi ma’lumotnomadagi faoliyat turiga mos bo‘lsin.
2. Mijozlaringiz kim ekanini yozib chiqing: kompaniyalar, jismoniy shaxslar yoki xorijiy buyurtmachilar. Soliqni kim ushlashi shunga bog‘liq.
3. Yillik tushumingizni taxminan hisoblang. 1 mlrd so‘mga yaqinlashsangiz yoki yordamchi yollamoqchi bo‘lsangiz, YaTT variantini ko‘ring.
4. Staj kerak bo‘lsa, yiliga 1 BHM ijtimoiy soliqni rejaga kiriting va 2027-yilgi o‘zgarish qabul qilinganini kuzatib boring.
5. Xorijdan pul olsangiz, bankingizdan valyuta tushumi uchun qaysi hujjat so‘ralishini oldindan bilib oling. Nizomning 22-bandiga ko‘ra ma’lumotnoma bunday to‘lovni hisobvaraqqa kirim qilish uchun asos bo‘ladi.

Rasmiylashish daromadning o‘zini oshirmaydi — buyurtma baribir ko‘nikma va portfolio bilan topiladi. SMM bo‘yicha bozordagi real raqamlarni SMM mutaxassisi qancha ishlashi haqidagi tahlilda, dasturlashga kirish yo‘lini esa 6 oylik yo‘l xaritasida ko‘rishingiz mumkin.

Darslinker.uz — O‘zbekistonda kurslar, o‘quv markazlari va repetitorlarni topishga yordam beradigan ta’lim platformasi. Ro‘yxatda qolgan uch yo‘nalish — SMM, dizayn va dasturlash bo‘yicha kurslarni shu yerda solishtirib, markazga to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rov qoldirish mumkin.

Ko‘p so‘raladigan savollar